ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ Σκηνοθεσία: Νίκος Κούνδουρος Σενάριο: Ιάκωβος Καμπανέλλης ΚΑΣΤ Ντίνος Ηλιόπουλος (Θωμάς), Μαργαρίτα Παπαγεωργίου (Ρούλα/Μπέιμπι) Γιάννης Αργύρης (Χόνδρος), Θανάσης Βέγγος (Σπάθης), Μαρίκα Λεκάκη (Κάρμεν) ΥΠΟΘΕΣΗ Η πιο εμβληματική ταινία του ελληνικού κινηματογράφου, στην οποία ο Νίκος Κούνδουρος, βασισμένος σε κείμενο του Ιάκωβου Καμπανέλλη και μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, ξαναγράφει τους κανόνες του φιλμ νουάρ με φόντο την μεταπολεμική σχεδόν παρακμιακή Αθήνα. Ο φακός της ακολουθεί τον Ντίνο Ηλιόπουλο, ο οποίος υποδύεται την τραγική φιγούρα του Θωμά, ενός μοναχικού τραπεζικού υπαλλήλου, ο οποίος, ενώ ετοιμάζεται να περάσει την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στην Αθήνα, ανακαλύπτει ότι μοιάζει με έναν καταζητούμενο εγκληματία, τον λεγόμενο «Δράκο». (που τότε ήταν στα νέα) και προσπαθώντας να ξεφύγει από την αστυνομία, βρίσκει καταφύγιο σε ένα καμπαρέ, όπου εκτός από μια χορεύτρια με την οποία αναπτύσσει μια έντονη σχέση, έρχεται σε επαφή και με άτομα του υποκόσμου που τον περνούν για τον πραγματικό Δράκο. Ο Τόμας κολακεύεται από τον νέο του ρόλο και «παίζει θέατρο», σε μια προσπάθεια να ξεφύγει από την άθλια καθημερινότητά του. Ωστόσο, ο ρόλος του Δράκου ενέχει και κινδύνους, τους οποίους ο αφελής υπάλληλος δεν έχει συνειδητοποιήσει. Ο Κούνδουρος χρησιμοποιεί αλληγορικά τον υπόκοσμο, για να κάνει ένα κοινωνικοπολιτικό σχόλιο για την Ελλάδα μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, η οποία εκείνη την εποχή δεν εκτιμήθηκε και η ταινία ήταν εμπορική αποτυχία. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου απέκτησε μυθικές διαστάσεις χάρη στους ηθοποιούς της που αργότερα διακρίθηκαν και χάρη στην επανεκτίμηση του ιστορικού πλαισίου και την τόλμη του σκηνοθέτη. Η αρχαία τραγωδία, μέσα από τον νεορεαλισμό και το φιλμ νουάρ, εισβάλλει στη νεοελληνική πραγματικότητα με τον πιο ευφάνταστο, πολιτικό και πρωτότυπο τρόπο. Η τελευταία έχει πλέον χάσει κάθε ηθική αξία και κοινωνική συνοχή (η συμμορία θέλει να πουλήσει έναν στύλο του Ολυμπίου Διός σε έναν Αμερικανό λαθρέμπορο αρχαιοτήτων), αν και φέρει στον πυρήνα της λαϊκές τελετουργίες (το συγκλονιστικό ζεϊμπέκικο του φινάλε, σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι) που κρατούν ζωντανή την ιστορική μνήμη ως μυστικισμό και κώδικα τιμής ενός αόρατου (υπό)κοσμου. Ο Κούνδουρος ντύνει αυτό το πολυδιάστατο δράμα με πρωτοφανή ρεαλιστική ειλικρίνεια και εξπρεσιονιστικά κάδρα, θέτοντας προφητικά το Αντωνιανό, απόλυτα σύγχρονο πολιτισμικό ζήτημα της απώλειας της ταυτότητας, ενώ ο Ντίνος Ηλιόπουλος προσφέρει μια από τις κορυφαίες ερμηνείες στην ελληνική φιλμογραφία. Η ταινία συμμετείχε στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, αντιμετωπίστηκε με «καχυποψία» από τους εγχώριους κριτικούς - τόσο της δεξιάς όσο και της αριστεράς - και σημείωσε μεγάλη εμπορική αποτυχία. Ωστόσο, οι νεότεροι Έλληνες κριτικοί την ανακήρυξαν την καλύτερη ελληνική ταινία όλων των εποχών το 2006, ενώ πιο πρόσφατα ο Αμερικανός συγγραφέας Τζόναθαν Φράνζεν έστρεψε ξανά το παγκόσμιο ενδιαφέρον σε αυτήν, κάνοντας εκτενή αναφορά σε αυτήν στο best-seller, πολυβραβευμένο μυθιστόρημά του «Ελευθερία».